Nghệ thuật nói trước công chúng




Ông cha ta từng dạy: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Chắc các bạn không nghĩ “học nói” ở đây là việc phát âm của đứa trẻ lên 3 lúc bi bô đối với người lớn. Vâng. Rõ ràng nói phải học, bởi không phải ai cũng có khả năng nói khiến người khác chịu nghe, thích nghe.

Nói bất cứ điều gì, bạn phải nói thế nào để người ta lắng nghe, rồi thấy thích thú, muốn nghe thêm nữa. Mà “chịu”, “thích” ở đây lại phải tự nhiên, tự nguyện, chứ không do một sức ép, sự nể nang, “tế nhị” nào (như trường hợp thầy nói, trò dẫu không thích cũng phải ngồi im nghe hoặc “sếp” giáo huấn thì nhân viên không thể bỏ đi.v.v…). Nói làm sao để “con kiến trong lỗ cũng phải bò ra” không dễ chút nào. Chẳng thiếu những vị chức sắc, giáo sư, tiến sĩ, các nhà khoa học, chính khách tài giỏi uyên bác thực sự, thậm chí nổi tiếng, có thể viết rất hay nhưng nói, truyền đạt, giảng dạy đã không khiến người nghe hứng thú, họ cảm thấy mỏi mệt nếu như các vị nói trong khoảng thời gian dài. Người nói giỏi là người có thể diễn thuyết liền mạch 3-4 giờ, mà người nghe vẫn thích thú. Cử toạ bị lôi cuốn và hoàn toàn trở nên thụ động trước nhà hùng biện. Có khi, họ như bị bắt mất hồn, biến thành tín đồ trước giáo lý.
Còn gì đáng tiếc bằng, khi bạn là thủ trưởng cơ quan, trước nhân viên bạn không thuyết phục được họ bằng lý luận, lại đáng phiền hơn khi đối ngoại, bạn trở nên lúng túng, ấp úng, mất hết “tư thế”, tổn hại đến thể diện cơ quan mà bạn đang đứng đầu. Bạn làm công tác Tuyên huấn, luôn là các “Báo cáo viên” trước những đối tượng công chúng, mà truyền đạt không “thủng” một chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước do khả năng nói hạn chế thì thật đáng buồn! Các nhà giảng dạy từ tiểu học đến đại học mà diễn đạt không gãy gọn một kiến thức cần thiết trước học sinh thì làm sao chúng có thể tiếp thu?
Tất cả những hiện tượng trên đã là sự thật, ít nhiều hạn chế hiệu quả công việc mà các đối tượng vừa nhắc tới luôn mong muốn đạt được ở mức tối đa.
Vậy khi nói, muốn gây được hứng thú cho người nghe, ta cần chú ý những điều gì?
Nghệ thuật nói thâu tóm gọn trong mấy tiếng: Nói cái gì, nói với ai và nói thế nào?
Nội dung nói tức là phần thông tin ta cần chuyển tải đến người nghe. Đối tượng nghe ta nói bao giờ cũng chú ý đến lượng thông tin ta cung cấp cho họ. Thông tin phải bảo đảm những yêu cầu: chính xác, phong phú, mới mẻ và bổ ích. Tôi xin bàn qua về từng yêu cầu này.
Chính xác: Bạn sẽ mất uy tín ngay khi người nghe phát hiện thấy bạn vừa nói một điều gì đó không chính xác, không đúng. Có một lần, một diễn giả ở một thành phố đến nói chuyện tại hội nghị ở một quận. Trong phần nội dung khá miên man, anh đã nói: “Chủ nghĩa Phục hưng trên thế giới thế kỷ 19 đã sản sinh ra hàng loạt nhà văn nổi tiếng…”. Rất không may hôm đó có một vài người nghe là giáo viên văn học. Họ đã cười và không giấu sự coi thường vì vị diễn giả đã nói sai: Đúng ra là thế kỷ 16 mới xuất hiện chủ nghĩa Phục hưng. Và sau đó anh ta còn hiểu sai về chủ nghĩa này. Mấy giáo viên văn học đã lặng lẽ bỏ dở buổi sinh hoạt, ra về. Diễn giả đã linh cảm thấy “vấn đề” bỗng đỏ mặt và lái sang chuyện khác. Vậy nên, tốt nhất là chỉ nên nói điều ta biết đích xác 100% (chẳng thế mà các cụ đã dạy: “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe”).
Phong phú: Người nói cần đưa đến cho người nghe thật nhiều thông tin, càng nhiều càng tốt, để giúp họ nâng cao hiểu biết. Người ta mất thời gian nghe bạn nói chuyện cả buổi, không lẽ ra về, họ chỉ thu nhặt được vài điều lèo tèo, thậm chí vô bổ? Vậy nên nếu kiến thức của ta còn hạn hẹp thì tốt nhất không xuất hiện với tư cách người diễn thuyết, người tham luận, hoặc giảng dạy, chỉ nên “tham gia phát biểu đôi điều” một cách khiêm tốn.
Mới mẻ: Hãy luôn nhớ câu nói nổi tiếng của một nhân vật trong tác phẩm “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!”. Còn gì chán, nhàm bằng việc ta cứ nói mãi